Month: November 2024
ՄԱԹԵՄԱՏԻԿԱ
- Ի՞նչ արագությամբ է շարժվում մեքենան, եթե հայտնի է, որ անցել է.
ա) 360 կմ 5 ժամում 72km ժամում բ) 156 կմ 2 ժամում 78 km ժամում
գ) 480 կմ 480 րոպեում, 1 km րոպեում դ) 75 000 մ 60 րոպեում։ 1250 m /ր - Որքա՞ն ճանապարհ կանցնի 30 կմ/ժ արագությամբ շարժվող մեքենան.
ա) 2 ժամում 60km բ) 3 ժամ 30 րոպեում 105 2520 գ) 6 ժամում 180 - Գիսաստղը Տիեզերքում շարժվում է 42 կմ/վ արագությամբ։ Որքա՞ն ճանա
պարհ կանցնի գիսաստղը.
ա) 5 վայրկյանում 210 բ) 1 րոպեում, 25 40գ) 2 րոպե 30 վայրկյանում։ 2695 - A և B քաղաքների միջև հեռավորությունը 340 կմ է: Արմենը ժամը 10։00-ին
60 կմ/ժ արագությամբ A-ից ուղևորվեց B, իսկ 11:00-ին B-ից A շարժվեց
Կարինեն՝ 65 կմ/ժ արագությամբ։ Գտե՛ք Արմենի և Կարինեի միջև հեռավո
րությունը ժամը 12:00-ին:
155 - Զբոսաշրջիկների մի խումբ նավակով 3 ժ-ում անցել է 27 կմ, իսկ մյուս խումբը
գնացել է ոտքով և ժամում 4 կմ-ով պակաս է անցել։ Ի՞նչ արագությամբ է
շարժվել զբոսաշրջիկների երկրորդ խումբը։
5 - Ուղղաթիռը 720 կմ-ը թռչում է 4 ժամում։ Նույն արագությամբ թռչելիս 7 ժամում
ի՞նչ ճանապարհ կանցնի ուղղաթիռը։
1260 - Մարդատար գնացքը 8 ժամում անցնում է 400 կմ։ Որքա՞ն ճանապարհ
կանցնի բեռնատար գնացքը 7 ժամում ՝ շարժվելով մարդատարից 12 կմ/ժ-ով
դանդաղ արագությամբ։
266 - Հեռվից իրար ընդառաջ են շարժվում երկու մեքենա՝ համապա
տասխանաբար80 կմ/ժ և70 կմ/ժ արագություններով։ Գտե՛ք
նրանց միջև եղած հեռավորությունը հանդիպումից1 ժամ առաջ։
150 - 100 կմ ճանապարհ անցնելիս մեքենան ծախսում է 12 լ վառելիք։ Որքա՞ն
վառելիք է պետք մեքենայով 350 կմ անցնելու համար։
42 - Զբոսաշրջիկները 4 ժամ ավտոմեքենայով և 3 ժամ գնացքով ան
ցան 605 կմ: Գտե´ք գնացքի արագությունը, եթե նրա արագու
թյունը 15 կմ/ժ-ով ավելի մեծ էր ավտոմեքենայի արագությունից:
95 - Արշակն ու Սուրենը բնակվում են 430 կմ հեռավորության քաղաք
ներում։ Մի օր որոշում են հանդիպել իրենց բնակավայրերի
արանքում գտնվող քաղաքում ժամը 15:00-ին: Սուրենը ճա
նապարհ է ընկնում ժամը 10:00-ին, իսկ Արշակը՝ 12:00-ին: Գտե՛ք
նրանց շարժման արագությունները, եթե հայտնի է, որ Արշակը
շարժվել է Սուրենից 10 կմ/ժ-ով ավելի մեծ արագությամբ։
43 km/ ժ
53 km / ժ - Մաթեմատիկայի խմբակ հաճախում է 3 անգամ շատ աշակերտ, քան
ռուսերենի։ Քանի՞ աշակերտ կա յուրաքանչյուր խմբակում, եթե ռուսերենի
խմբակում 18 աշակերտ քիչ կա։
ռուսերեն – 9
մաթեմատիկա – 27
ՄԱՅՐԵՆԻ
Հրաբուխներ


Ինչպես գիտեք, երկրակեղևի տակ’ միջնապատյանի վերին մասում, նյութերը կիսահալված, հրահեղուկ վիճակում և բարձր ճնշման տակ են: Բարձր ջերմաստիճան ունեցող, գազերով հագեցած այդ հրահեղուկ զանգվածը կոչվում է մագմա։ Երբերկրակեղևում շարժումների հետևանքով ճեղքեր են առաջանում, Երկրի խորքից մագման այդ ճեղքերով հաճախ բարձրանում է վեր: Սառչելով ցամաքի մակերևույթի վրա ու օվկիանոսների հատակին’ մագման առաջացնում է որոշակի ձև ունեցող լեռներ, որոնց անվանում են հրաբուխներ։ Դրանք Երկրի մակերևույթ են արտաժայթքում լավա, տաք գազեր, ջրային գոլորշիներ, ապարաբեկորներ: Հրաբխի ժայթքման ժամանակ օջախից մագման բարձրանում է հրաբխի մղանցքով։ Մղանցքը վերջանում է ձագարաձև տեղամասով, որը կոչվում է խառնարան։ Խառնարանից Երկրի մակերևույթ են դուրս գալիս տարբեր գազեր, ջրային գոլորշիներ, հրաբխային մոխիր, փոշի, քարեր: Մագման վերածվում է լավայի, որի ջերմաստիճանը հասնում է 900—1 000°C—ի:
Հրաբխի գործելուց միշտ չէ, որ մագման դուրս է գալիս Երկրի մակերևույթ: Երբեմն այն մնում է երկրակեղևում, սառչում է և առաջացնում ներժայթուկներ, որոնք պարունակում են մետաղների հարուստ պաշարներ:
Հրաբուխները լինում են գործող, քնած և հանգած։ Գործող հրաբուխները մշտական կամ պարբերական ակտիվություն են ցուցաբերում: Գործող հրաբուխներից են Սաունա Լոան Հավայան կղզիներում (ԱՄՆ), Էտնան Սիցիլիայում (Իտալիա) և այլն: Հայտնի է շուրջ 1300 գործող հրաբուխ: Հրաբուխներն առավել տարածված են երկրակեղևի շարժունակ, գործուն տեղամասերում:
Քնած հրաբուխները վաղուց արդեն չեն գործում, բայց պահպանել են գործող հրաբխին բնորոշ ձևն ու կառուցվածքը: Հայաստանում ավելի քան 500 քնած հրաբուխ կա: Քնած հրաբուխներ են նաև Մասիսն ու Արագածը:
Հանգած հրաբուխները ոչ միայն չեն գործում, այլև չեն պահպանել գործող հրաբխին բնորոշ ձևն ու կառուցվածքը:
Էտնան մոտավորապես 3300 մ բարձրությամբ գործողհրաբուխէ Սիցիլիա կղզում: Ներկայումս այն Եվրոպայի ամենահաճախ ժայթքող (մեկ ամսվա ընթացքում միջին հաշվով’ երեք անգամ) և ամենաբարձր հրաբուխն է:
Հրաբխային ժայթքումներ լինում են նաև օվկիանոսների և ծովերի հատակին: Ջրի տակ առաջանում են լեռներ: Դրանք ստորջրյա հրաբուխներն են, որոնք երբեմն դուրս են գալիս ջրի մակերևույթ և առաջացնում են հրաբխային կղզիներ: Կան նաև ցեխային հրաբուխներ։ Դրանք առաջանում են հատկապես նավթաբեր շրջաններում, որտեղ գազերի ճնշման տակ ցեխազանգվածներ, ցեխաջրեր ու նավթ են արտաժայթքում Երկրի մակերևույթ:
ԻՆՉՊԵՍ ԵՆ ԱՌԱՋԱՆՈՒՄ ԱՍՈՒՊՆԵՐԸ
Ասուպները (երկնաքարերը) մենք տեսնում ենք երկնքում ինչպես են նրանցից շատ ընկնում և մենք հաստատ դրանց մասին գիտենք բայց թե ինչպես են առաջանում դա հարց է։ Նրանք երբ, որ շատ քանակով են թափվում նրանց ասում ենք <<ասուպային հոսք>> իսկ երբ, որ ավելի շատ են թափվում կոչվում են <<ասուպային անձրև։>> Մեկ ժամ եթե մենք երկրից ուշադիր նայենք 1000 – կհասնի և չնայած դրանց մեծ մասը տիեզերքում այրվում են և այդպես մոլորակին չի հասնում։ Գիտնակաների հաշվարկով տարեկան 44000 կգ ընդանուր կշռով այդպիսի մարմիներ են ընկնում մոլորակի վրա։ Ասուպների հոսքը սովորաբար կոչվում է աստղի կամ համաստեղության պատվին, որ կողքերում ասուպները հայտնվում են երկնքում։
ՄԱՅՐԵՆԻ

յե

Ձեր հարևանի որդին եմ։
Այդ թիմի մարզիկներից ես։
Մենք լավ ընկերներ ենք։
Արդեն մեծ տղաներ եք։
Իմ բարեկամներն են։

նրանք կարդացվում են է

ո

Ա․ – լսվում է վո
Բ․ – լսվում է օ

Ա․ – լսվում է յե։
Բ․ – լսվում է է։

Ա․ – լսվում է վո։
Բ․ – լսվում է օ։

Ա․ – լսվում է էվ։
Բ․ – լսվում է յեվ։

Ա․ – վայրէջք։
Բ․ – ամենաերջանիկ։

Ա․ – հայելի
Բ․ – Կայեն

միջօրեի շուգից ու տոթից կարծես ամեն ինչ հալվել ու անեացել էր։ Թվում էր, թե բացր օձերից ոչ մի կենդանի արարած չկա աշխարոհում լավեր, որ նախօրոք պատրաստվել էինք։ Կեսօրվա տոթին մնում էինք մեր զով սենյակում երեկոն անցկացնում էինք բացօթյա տաղավարում։

ոչխարներ – իմ ոչխարները սիրում են ուտել։
տառեր – հայերենի տառերը շատ են։
կապիկներ – ընկերոջս սիրած կենդանին կապիկներն են։
էրեբունի – գիտեիր թե էրեբունին ինչ հին է։
փղեր – ամենա մեծ կենդանին փղե՞րն են թե կետերը։
կտորեղեն – լվածքին կախել են դեղին կտորեղեներ։

որոտալ – կայծակը որոտում է։
օրորոց – երեխան քնում է օրորոցում։
ատնօրեն – դպրոցի տնօրենը շատ բարի է։
ողորմելի – մի ողորմելի աղքատիկ կա մեր գյուղում։
անորոշ – իմ ընկերը անորոշ է։
որոշել – մի ընկեր ունեմ նա շատ արագ է որոշում հարցը։

Մի ուրբաթ օր դարբինը որոշեց իր կենդանիին պարգևել լավ հեծնելու համար բան, մարգարիտից։ Նա փորցեց սարքել, բայց մի խնդիր առաջացավ մարգարիտը շատ պինդ էր և երկար տևեց սարքելը։ Հաքնելուց հետո երբեմն քանդվում էր հեծնելու իրը և դարբինը նորից հագցնում էր։

նուրբ, սրբել, դարբին, խաբել, թփրտալ, երփներանգ, երբեք, համբուրել, փրփրել, հինգշաբթի, ճամփորդ, դարպաս, ճանապարհ, աղպանոց, իփրև, եղբայր։

արտեն, հաղորդել, արևմուտք, զվարթ, սաղարթախիտ, բրդոտ, ժողովուրդ, հերթ, օրիորդ, ընդունակ, արտաքին, չորրորդ, մարդկային, փարթամ։

վերջ, ողջ, նկարիչ, չղչիկ, վայրէջք, հաչոց, խոչընդոտ, թռչուն, թռչել, թռչել, միջև, մինջև, ամբողջ, առաջին, աղջամուղջ։

փորձ․ հարցում, բարձունք, ուրց, լացակումաց, ընթերձել, քաղծրություն, լռակյաց, հանդիպակաց, լվածք, գնածք, նստվածք, նրբանցք։

Զմրուխտե նախշուն թխկի էի պատրաստում հետն էլ պատուհան, որ պատուհանից դուրս նայեինք սիրուն անտառին։ Մի օր նախկին բախտիս արժենացա և մի անկապ ողկույզ գցեցի և կխտարը եկավ և իրեն վերձրեց ու մի կոխպեկ ճեղքեց ատամներով։

Եղբայրս մի օր մեր տան պատը ճեղքեց և մի գաղտնի տախտակե սանդուղք գտավ մենք պայմանավորվեցինք, որ առաջինը եղբայրս կգնա այնտեղ հետո ես, բայց նա վախկոտ էր և խախտեց մեր պայմանը։
- Երկու խանութում կա ընդհանուր 27 կգ մանդարին, ընդ որում ՝
երկրորդ խանութում 3 կգ-ով ավելի կա։ Պարզե՛ք, թե քանի
կիլոգրամ մանդարին կա յուրաքանչյուր խանութում։
26, 60 - Երկու գրադարակում կա 24 գիրք, ընդ որում ՝ նրանցից մեկում դրված է 8 գիրք
ավելի, քան մյուսում։ Քանի՞ գիրք կա յուրաքանչյուր գրադարակում։
71, 72, 73, - Բասկետբոլ խաղալիս երկու թիմերը միասին վաստակեցին 227 միավոր,
ընդ որում ՝ հաղթող թիմը 3 միավոր ավելի շատ վաստակեց։ Ի՞նչ հաշվով
ավարտվեց խաղը։
115, 112 - Լեռնագնացների ճամբարում կա 25 վրան ու տնակ։ Հայտնի է, որ տնակները
7-ով շատ են, քան վրանները։ Քանի՞ վրան ու տնակ կա ճամբարում։
տնակ – 16
վրան – 9 - Խանութում վաճառվեց 140 բջջային հեռախոս և համակարգիչ, ընդ որում ՝
36 համակարգիչ քիչ վաճառվեց, քան հեռախոս։ Քանի՞ համակարգիչ
վաճառվեց խանութում։
34 - Գտե՛ք երկու այնպիսի թվեր, որոնց գումարը 86 է, և նրանցից մեկը մյուսից
34-ով մեծ է։
26+60=86 - Երեք հաջորդական բնական թվերի գումարը հավասար է 216-ի։ Գտե´ք այդ
թվերը։
71 , 72 , 73 - Վարպետը երեք օրում վերանորոգեց 26 փոշեկուլ։ Երկրորդ օրը նա վերանորոգեց 2 փոշեկուլ ավելի, քան առաջին օրը, իսկ երրորդ օրը՝ 1-ով ավելի, քան
երկրորդ օրը։ Քանի՞ փոշեկուլ վերանորոգեց վարպետը յուրաքանչյուր օրը։
7,9,10 - Համակարգչում երեք ֆիլմը զբաղեցնում է 6534 Մբ հիշողություն։ Երկրորդ
ֆիլմը զբաղեցնում է 342 Մբ-ով շատ, քան առաջինը, իսկ երրորդը՝ 60 Մբ
պակաս, քան երկրորդը։ Պարզե՛ք, թե քանի Մբ հիշողություն է զբաղեցնում
երկրորդ ֆիլմը։
2312 - Երեք փողոցում կա 154 շենք։ Երկրորդ փողոցում 10 շենք քիչ կա, քան առաջին փողոցում, իսկ երրորդում ՝ 6-ով ավելի, քան երկրորդում։ Քանի՞ շենք կա
յուրաքանչյուր փողոցում։
առաջին – 56
երկրորդ – 46
երրորդ – 52
154
ՈՒՂԱԳՐԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ
աղտ – կեղտ
ամայի – անբնակ
ամբարիշտ – դաժան
այգեկութ – այգեքաղ
անխոնջ – տքնաջան
անընթեռնելի – անընթերց
անքակտելի – անբաժան
անթացուպ – ձեռնափայտ
այժմյան – ներկա
անընճկելի – անզսպելի
անընճկելի – նկուն
ամայի – բնակելի
ամբարիշտ – բարեգութ
անբասիր – արատավոր
աներևույթ – երևելի
անդորր – աղմուկ
անհողդողդ – հողդողդ
անհյուրընկալ – հյուրընկալ
անօրեն – օրինավոր
ապարդյուն – արդյունավետ
100 ՀԱՅ ՈՐՈՆՔ ՓՈԽԵՑԻՆ ԱՇԽԱՐՀԸ
Աբրահամ Ալիխանով

Աբրահամ Ալիխանովը ծնվել է Թիֆլիսում 1902 թ և մահացել 1970։ 1929 թվականին ավարտել է Լենինգրադի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1929 – 1941 թվականներում աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ ֆիզիկատեխնիկական ինստիտուտում, զբաղվել ռենտգենակառուցվածքային վերլուծության և ռենտգենյան ճառագայթների ֆիզիկայով։ 1934 թվականից ուսումնասիրել է ռադիոակտիվությունը և ռադիոակտիվ ճառագայթումը, Արտեմ Ալիխանյանի հետ հայտնաբերել և ուսումնասիրել է գրգռված միջուկներից էլեկտրոն-պոզիտրոն զույգերի առաքման երևույթը։
Արտեմ Ալիխանով

Արտեմ Ալիխանովը ծնվել է 1908 թ և մահացել 1978 Թիֆլիսում։ Ավարտել է Լենինգրադի համալսարանը 1931։ 1943-1973 թվականներին՝ Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտի տնօրեն։ 1946-1960 թվականներին՝ Մոսկվայի ճարտարագիտաֆիզիկական ինստիտուտի տարրական մասնիկների լաբորատորիայի վարիչ։
Աշխատությունները վերաբերում են միջուկային ֆիզիկային, տիեզերական ճառագայթների և տարրական մասնիկների ֆիզիկային, արագացուցիչների տեսությանը և ստեղծմանը։ 1934 թվականին Աբրահամ Ալիխանովի և Մ. Կոզադաևի հետ հայտնաբերել է գրգռված միջուկներից էլեկտրոն-պոզիտրոն զույգերի առաքման երևույթը, 1936 թվականին Ա. Ալիխանովի և Լ. Արցիմովիչի հետ փորձով հիմնավորել է իմպուլսի պահպանման օրենքը էլեկտրոն-պոզիտրոն զույգերի անիհիլացման ժամանակ։
Սաթենիկ Ղազարյանի հետ հանդիպում
Մի օր մեր դպրոց հյուր եկավ Սաթենիկ Ղազարյանը։ Նա պատմում էր, թե ինչպես մի անգամ իր հայրը իրա հետ երեք տարեկանում գնացել էր շուկա և մոռացել նրան թողել շուկաում։ Եվ, թե ինչպես հրաշքի շնորհիվ տուն վերադարծավ երեք տարեկանում։ Նաև նա պատմեց մի բանի մասին, որ մի անգամ երազում տեսել էր հավես միտք և արտնացել տեսել է, որ մայրիկը քնած է, որոշեց չարտնացնել և գնալ մութ ժամանակում միտքը գրել, որ վաղը չմոռանա։ Բայց պարզվում էր, որ մայրը արթուն էր։ Եվ մակրը հարցնում է ինչ էիր խզբզում։ Հետո Սաթենիկ Ղազարյանը գնաց, որ իր թղթին նայի և տեսավ որ իրար վրա էր գրել բառերը, բայց հասկացավ իր միտքը։